Het nationaal monument op de Dam

Op de Dam in Amsterdam, tegenover de Bijenkorf staat het nationaal monument. Ieder jaar op 4 mei staat Nederland twee minuten stil om de doden ter herdenken, er worden kransen gelegd, toespraken gehouden, The last Post word gespeeld en het Wilhelmus klinkt. Wat nu een vanzelfsprekende ceremonie lijkt, is dat allerminst.

De eerste jaren na de oorlog werden er geen officiële herdenkingen georganiseerd. Nederland was bezig met de wederopbouw en er was geen tijd om stil te staan bij het verleden. De oorlog was voorbij en de schuldigen waren gestraft. Toch is herdenken belangrijk, zeker bij zulke grote gebeurtenissen helpen rituelen en het oprichten van een monument om het verdriet een plek te geven ook. De eerste herdenkingen vonden lukraak plaats zonder enige centrale organisatie of protocol wat betreft de inhoud van de diensten. In 1956 werd het nationaal monument op de Dam onthult en vanaf 1961 was er jaarlijks een nationale doden herdenking op 4 mei, de avond voorafgaand aan de dag van de bevrijding. Aanvankelijk herdacht men vooral de eigen doden, de familieleden die waren overleden door de ontberingen van de oorlog.

De jaren 1960 brachten verandering. De publicaties en de daaraan gekoppelde televisieserie over Nederland in de Tweede Wereldoorlog van historicus Loe de Jong maakten de Nederlanders bewust van de niet altijd even florissante eigen oorlogsgeschiedenis. Zo werd de mythe dat alle Nederlanders in het verzet hadden gezet ontkracht. Een ander belangrijk keerpunt dat was het overlijden van de eerste overlevenden van de concentratiekampen, zij namen de herinneringen aan de verschrikkingen mee in hun graf. In een poging deze verhalen voor altijd te bewaren, werd er over verteld. De herdenking speelde hier een belangrijk rol in: ‘We herdenken, opdat we niet vergeten.’ De aandacht verschoof van de eigen rol in de oorlog, naar de overleden Joden. In de jaren 1970 en 1980 werd de herdenking voor protesten gebruikt om aandacht te vragen voor de emancipatie en de acceptatie van homoseksuelen. Voortrekkers van deze groep claimden slachtoffer te zijn geworden van Nazi-Duitsland. Los van de vraag of deze aannames correct zijn, het hielp wel, want ze krijgen het recht op een oorlogsuitkering. Ook de slachtoffers van de kampen in voormalig Nederlands-Indië kregen een plek in de herdenking die een emotioneler lading kreeg.

Vanaf de jaren 1990 heeft een steeds groter deel van de bevolking de gebeurtenissen uit de Tweede Wereldoorlog niet meegemaakt, zij kennen de verhalen enkel van films, geschiedenisles of van hun grootouders. Om de continuïteit van de herdenking te waarborgen, stelde de regering een Nationaal Comité in dat verantwoordelijk is voor de herdenking en viering van 4 en 5 mei. Langzaam verandert de inhoud, niet langer staan alleen de slachtoffers van de Tweede wereldoorlog centraal, maar die van alle oorlogen die hebben plaatsgevonden. Daarnaast verschuift het accent naar de dappere mensen die vochten voor onze vrijheid. Nieuw is de vraag of de Duitse oorlogsslachtoffers ook een plek moeten krijgen.

Het monument

Het monument

Locatie

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s